{"id":248064,"date":"2023-03-02T10:13:33","date_gmt":"2023-03-02T09:13:33","guid":{"rendered":"https:\/\/be.themedialeader.com\/waarheidsgetrouw-nieuws-is-belangrijk-dat-lijkt-een-evidentie-maar-is-dat-wel-zo\/"},"modified":"2025-09-05T16:52:08","modified_gmt":"2025-09-05T14:52:08","slug":"waarheidsgetrouw-nieuws-is-belangrijk-dat-lijkt-een-evidentie-maar-is-dat-wel-zo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/be.themedialeader.com\/waarheidsgetrouw-nieuws-is-belangrijk-dat-lijkt-een-evidentie-maar-is-dat-wel-zo\/","title":{"rendered":"\u201cWaarheidsgetrouw nieuws is belangrijk.\u201d Dat lijkt een evidentie, maar is dat wel zo?"},"content":{"rendered":"<p><em>Dit artikel kwam tot stand op basis van de lezing gegeven door prof. Bart Pattyn tijdens Media &amp; Communities op 28.02.2023 in UGC Mechelen, georganiseerd door MediaSpecs.<\/em><\/p>\n<p>Neem alle nieuws, berichtgeving, informatie, of hoe je het ook wil noemen en stel de vraag: is alles wat we lezen, zien, horen en binnenkrijgen wel daadwerkelijk waarheidsgetrouw? Opgelet, we hebben het dan niet alleen over flagrante fake news items. Fake news is, dat spreekt voor zich, niet waarheidsgetrouw. Maar waarop doelen we dan beh\u00e1lve dat fake news?<\/p>\n<p>In de woorden van moraalfilosoof Bart Pattyn (KU Leuven): alle informatie die niet puur om de informatie wordt gedeeld, maar waarin ook een particulier belang meespeelt. Een particulier belang zijnde:<\/p>\n<ul>\n<li>van commerci\u00eble aard (genre \u2018dit krantenitem is informatief, maar wil mij op het einde van de rit ook iets verkopen van een sponsor of adverteerder van deze krant\u2019).<\/li>\n<li>van politieke aard (genre \u2018dit is berichtgeving over een nieuwswaardige gebeurtenis, maar tussen de lijnen door wordt een politiek standpunt subtiel of minder subtiel naar voren geschoven dat mij aanzet om voor die of die politicus te stemmen\u2019).<\/li>\n<\/ul>\n<p>Nog vele andere belangen kunnen meespelen, maar dit zijn de twee meest in het oog springende. Om het nu in deze mediacommunity te hebben over voornamelijk dat eerste.<\/p>\n<p>\u201cEen t\u00e9 sterk marketinggedreven mediabeleid heeft de publieke weerstand tegen onzin doen verzwakken\u201d, zo stelt Bart Pattyn vast.<\/p>\n<blockquote><p><span style=\"color: #0000ff;\"><em><strong>\u201cWe moeten waarheidsgetrouwheid veel ernstiger nemen dan critici laten uitschijnen\u201d \u2013 Bart Pattyn<\/strong><\/em><\/span><\/p><\/blockquote>\n<p>Heel simpel gesteld is de draaischijf van de maatschappij de publieke opinie, het collectieve gedachtegoed. Van daaruit nemen we als samenleving beslissingen over waar we als land naartoe willen, wat voor standpunten we politiek innemen en hoe we ons positioneren ten opzichte van diverse groepen in de maatschappij. Nog simpeler gezegd: als die draaischijf scheef draait, komen er krassen en scheuren in de samenleving. En hoe die draaischijf scheef draaien kan, dat punt ligt voor een heel groot deel in handen van de media. Natuurlijk, verduidelijkt Bart Pattyn, moeten de mensen het zelf ook willen lezen of beluisteren. Niet \u00e1lles ligt \u00e9\u00e9n en al in handen van de media. Bijvoorbeeld, legt hij uit: \u201cHet aansturen op het aanbieden van communities met een argeloze sfeer waar iedereen happy is, is commercieel interessanter. En soms is het interessanter om een verstandhouding te cultiveren waar de opstelling is \u2018We are right, they are wrong\u2019.\u201d<\/p>\n<p>\u201cEen eerste vaststelling betreft het feit dat we het gewoon zijn een onderscheid te maken tussen<\/p>\n<ul>\n<li>wat iemand persoonlijk weet,<\/li>\n<li>en wat geweten is.\u201d<\/li>\n<\/ul>\n<p>Dat eerste zijn \u201cprivate uitgangspunten\u201d, ofwel \u201ceigen, particuliere overtuigingen\u201d en \u201cwat iemand als individu vaststelt\u201d; dat tweede zijn \u201cpublieke uitgangspunten\u201d, ofwel \u201cwat onderling vastgesteld wordt\u201d en \u201cdat waarvan we binnen een groep aannemen dat we die overtuigingen delen\u201d, aldus Bart Pattyn. Met de nadruk op \u2018aannemen&#8217;, want we k\u00fannen natuurlijk niet weten wat een ander weet. Het wil toch wel net lukken, legt Bart Pattyn uit, dat het woord \u2018publiceren\u2019 doelt op het \u2018publiek maken\u2019 van wat initieel slechts een beperkt aantal mensen weten. Zo komen we uit bij de media.<\/p>\n<blockquote><p><span style=\"color: #0000ff;\"><em><strong>\u201cDe centrale functie van media bestaat erin particuliere uitgangspunten publiek te maken\u201d \u2013 Bart Pattyn<\/strong><\/em><\/span><\/p><\/blockquote>\n<p>\u201cPersoonlijke vaststellingen en vooronderstellingen publiek maken of publiceren betekent letterlijk dat iets waar slechts een beperkt aantal mensen van uitgaan nu iets wordt waar men publiek van kan uitgaan.\u201d Bart Pattyn vervolgt: \u201cWat je in de groep brengt, wat je meedeelt, wat je aan het licht brengt, wat in de krant staat, wat in het journaal aan bod komt, is iets waarvan een particulier publiek verwacht dat men daar voortaan onderling van op de hoogte is.\u201d<\/p>\n<p>De media selecteren de gebeurtenissen waarover bericht wordt, de media selecteren de termen en de toon waarin ze daarover berichten, de media contextualiseren en verifi\u00ebren (in het beste geval) waarover ze berichten, de media bepalen of ze veel of net weinig aandacht schenken aan een item, de media kiezen wat voor headline ze gebruiken voor een item, de media selecteren de (deel)informatie waarop ze focussen in een item, de media selecteren welke personen ze aan het woord laten in het item, de media, de media, de media\u2026<\/p>\n<p>\u201cDatgene waarvan we in een groep aannemen dat het behoort tot de <em>common ground<\/em> kan heel diverse vormen aannemen: het kan gaan om vaststellingen en overtuigingen, maar ook om de manier waarop er tegen de wereld aangekeken wordt, hoe iets gepercipieerd of gekaderd wordt, hoe wat er gebeurt wordt ge\u00ebvalueerd, belangrijk of waardevol gevonden wordt, of kost wat kost moet worden vermeden.\u201d Kortom: \u201cde onderlinge verstandhouding, het ethos en de mentaliteit\u201d. En niet alleen van een land in zijn geheel, maar ook van alle mogelijke diverse groepen daarbinnen.<\/p>\n<blockquote><p><em><strong><span style=\"color: #0000ff;\">\u201cEen medium geldt als het orgaan van een groep. Welke groepen? Dat kunnen alle soorten groepen zijn en dat zijn er ook meerdere tegelijk\u201d \u2013 Bart Pattyn<\/span><\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>De media moeten natuurlijk ook kunnen blijven bestaan, en willen ook bij de burger belanden (of dat nu een lezer, luisteraar, of andersoortig gebruiker is). Allerhande technologische, commerci\u00eble, markt- en salesgerelateerde veranderingen doorheen de tijd hebben invloed op berichtgeving. De ene headline is de andere niet. Eenzelfde gebeurtenis kan op erg diverse manieren gepubliceerd worden. Telkens kadert dit het nieuws op een andere manier. Dezelfde gebeurtenis anders gecontextualiseerd. Dezelfde gebeurtenis anders geframed.<\/p>\n<p>Dit zijn stuk voor stuk tendensen die begrijpelijk zijn, maar die volledig los staan van de impact van de draaischijf van de maatschappij waarvan ze mee deel uitmaken. Of een redactie zich nu w\u00e9l of niet bewust is van die impact: de media vormen de draaischijf en be\u00efnvloeden hoe die draait.<\/p>\n<p>Persvrijheid is een heilig goed. Bart Pattyn haalt de woorden van Rousseau aan en zegt \u201cWe kunnen paradoxaal genoeg de rechten van individuen niet garanderen zonder sociale druk. \u2018Het is omdat we samen willen dat individuele vrijheid gerespecteerd wordt dat de vrijheid van het individu kan worden gegarandeerd\u2019\u201d. De draaischijf als collectief bewustzijn be\u00efnvloedt individuen en hun individuele rechten. De maatschappelijke verantwoordelijkheid van redacties en de media is groot.<\/p>\n<blockquote><p><em><strong><span style=\"color: #0000ff;\">\u201cDoor [in mediabedrijven en op redacties] helemaal geen rekening meer te houden met wat van publiek belang is, en waarin men elke sociale wenselijkheid en morele druk negeert, zal onverdraagzaamheid [in de samenleving] niet worden ongedaan gemaakt\u201d \u2013 Bart Pattyn<\/span><\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Neem alle nieuws, berichtgeving, informatie, en stel de vraag: is alles wat we binnenkrijgen wel daadwerkelijk waarheidsgetrouw? Opgelet, we hebben het dan niet alleen over flagrante fake news items. Moraalfilosoof Bart Pattyn (KU Leuven) legt uit.<\/p>\n","protected":false},"author":5775,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_FSMCFIC_featured_image_caption":"","_FSMCFIC_featured_image_nocaption":"","_FSMCFIC_featured_image_hide":"","footnotes":""},"categories":[5666],"tags":[12453,6781,12234,5685,11208,11209,11876],"class_list":["post-248064","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-events-nl","tag-bart-pattyn-2","tag-fake-news","tag-media-communities-2","tag-mediaspecs","tag-mediaverantwoordelijkheden","tag-publiceren","tag-waarheidsgetrouw-2","entry","cat-5666-id"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"fimg_url":false,"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-10-29 19:59:05","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/248064"}],"collection":[{"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5775"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=248064"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/248064\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=248064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=248064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/be.themedialeader.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=248064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}